Web 3.0 Nedir? Abartı ve Gerçek

Web 3.0, internetin bir sonraki aşaması için öne sürülen bir vizyondur. Bugün en çok blokzinciri (blockchain) tabanlı, kullanıcıların veriye ve dijital varlıklara doğrudan sahip olduğu bir web anlamında kullanılıyor. Ancak terim tek bir fikri anlatmıyor. Ayrıca vaat edilenlerle bugün gerçekten işe yarayanlar arasında belirgin bir fark var.

Web 3.0 nedir? Önce terimi netleştirelim

Webin dönemlerini kabaca şöyle özetleyebiliriz:

• Web 1.0 (yaklaşık 1990'lar–2000'lerin başı): Çoğunlukla statik sayfalar. Kullanıcı okur, pek etkileşim kurmaz.
• Web 2.0 (2000'lerin ortasından itibaren): Sosyal medya ve kullanıcı içerikleri. Kullanıcı hem okur hem yazar, ancak platformlar büyük ölçüde birkaç şirketin elindedir.
• Web 3.0: Burada yollar ayrılıyor.

Birinci anlam, anlamsal web. Webin mucidi Tim Berners-Lee, uzun süredir makinelerin de anlayabileceği, birbirine bağlı verilerden oluşan bir web fikrini savunuyor. Bugün kişisel verilerin kullanıcının kontrolündeki "pod" adı verilen depolarda tutulduğu Solid projesini destekliyor. 2022'deki bir söyleşide blokzinciri tabanlı Web3 ile aynı çizgide olup olmadığı sorulduğunda kısaca "hayır" diye cevap verdi. Ardından kişisel veriler için blokzincirinin fazla yavaş, pahalı ve herkese açık olduğunu söyledi.

İkinci anlam, blokzinciri tabanlı Web3. Ethereum.org'a göre bu terimi Ethereum'un kurucularından Gavin Wood, 2014'te ortaya attı. Fikir, webin "okunur ve yazılır" olmasının yanına "sahip olunur" boyutunu eklemek. Yani kullanıcılar dijital varlıklarına ve kimliklerine bir şirketin sunucusuna bağlı kalmadan sahip olsun.

Bugün "Web 3.0" dendiğinde çoğunlukla bu ikinci anlam kastediliyor. Bu yazıda da ağırlıklı olarak onu ele alıyoruz.

Nasıl çalışır? Üç temel yapı taşı

Blokzinciri

Blokzinciri, kayıtların tek bir şirketin veritabanında değil, ağdaki çok sayıda bilgisayarda kopyalanan ortak bir defterde tutulduğu bir yapıdır. Yeni kayıtlar bloklar halinde eklenir ve geriye dönük değiştirilmesi çok zordur. Bunu, herkesin elinde birer kopyası bulunan ve yalnızca sonuna sayfa eklenebilen bir defter gibi düşünebilirsiniz.

Akıllı sözleşmeler

Akıllı sözleşme (smart contract), blokzinciri üzerinde saklanan ve "şu olursa bunu yap" mantığıyla otomatik çalışan bir programdır. Ethereum.org bunu otomatik satış makinesine benzetiyor. Doğru ürünü seçip yeterli parayı atarsanız ürün çıkar; aksi halde hiçbir şey olmaz. Önemli bir ayrıntı: Bir akıllı sözleşme yayımlandıktan sonra kodu değiştirilemez. Bu hem güven sağlar hem de koddaki bir hatanın sonradan düzeltilmesini zorlaştırır.

Cüzdanlar

Web3'te cüzdan, yalnızca kripto para tutulan bir yer değil, aynı zamanda bir kimlik aracıdır. Kullanıcı adı ve parola yerine cüzdanınızla bir uygulamaya bağlanırsınız. Bunun karşılığı ise ağır bir sorumluluktur. Örneğin cüzdanın gizli anahtarlarını kaybederseniz, çoğu durumda "şifremi unuttum" gibi bir kurtarma yolu yoktur.

Abartı ile gerçek arasında

Web3 etrafında son yıllarda çok büyük beklentiler oluştu. Dengeli bir bakış için iki tarafı da görmek gerekiyor.

Yani teknoloji tamamen boş bir vaat değil. Ama "her işletmenin yakında Web3'e geçmesi gerekecek" gibi iddiaların bugün somut bir karşılığı yok. Dolayısıyla web siteniz, e-ticaret altyapınız ve iş yazılımlarınız önümüzdeki dönemde de büyük ölçüde bugünkü web teknolojileri üzerinde çalışmaya devam edecek.

Türkiye'de ve Avrupa'da düzenleyici çerçeve

Web3 projeleri çoğu zaman kripto varlıklarla iç içe olduğu için hukuki çerçeveyi bilmek önemli:

• Ödemelerde kripto varlık yasağı: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın yönetmeliği 16 Nisan 2021'de Resmî Gazete'de yayımlandı. Buna göre 30 Nisan 2021'den itibaren kripto varlıkların ödemelerde doğrudan ya da dolaylı kullanılması yasak. Yani sitenizde ürün ya da hizmet bedelini kripto varlıkla tahsil etmeniz bu düzenlemeyle çelişir.
• SPK izni: 2 Temmuz 2024'te yürürlüğe giren 7518 sayılı Kanunla Sermaye Piyasası Kanunu'na kripto varlık tanımları eklendi. Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kurulması ve faaliyete başlaması SPK iznine bağlandı.
• Avrupa Birliği: AB'nin kripto varlık piyasaları düzenlemesi MiCA, Aralık 2024'ten itibaren tümüyle uygulanmaya başladı. AB'deki kullanıcılara hizmet veren projeler bu çerçeveyi de dikkate almak zorunda.

Bu alandaki kurallar hızlı değişiyor. Kripto varlıkla ilgili bir iş modeli düşünüyorsanız işe mutlaka bir hukuk danışmanıyla başlayın.

Web siteniz ve işiniz için ne anlama geliyor?

Bir işletme sahibi olarak Web3 tartışmasından çıkarılabilecek pratik dersler şunlar:

• Veri sahipliği fikri değerli. Web3'ün çıkış noktası, kullanıcının verisi ve kimliği üzerinde daha fazla kontrol sahibi olmasıydı. Üstelik bu ilkeyi blokzinciri olmadan da uygulayabilirsiniz. Örneğin kendi alan adınız, kendi web siteniz, dışa aktarılabilir verileriniz ve size ait bir müşteri veritabanı. Örneğin e-ticaret altyapısı seçerken de aynı soruyu sormak gerekir: Verileriniz ve mağazanız gerçekten kimin kontrolünde?
• Teknoloji ihtiyaçtan sonra gelir. Örneğin "blokzincirimiz olsun" ile başlayan projeler çoğu zaman basit bir sorunu karmaşıklaştırır. Oysa aynı sorun sıradan bir veritabanıyla daha ucuza ve daha hızlı çözülebilir. Birden fazla tarafın birbirine güvenmediği ve ortak, değiştirilemez bir kayda ihtiyaç duyduğu durumlar ise blokzincirinin gerçekten anlam kazandığı yerlerdir.
• Müşterinizin deneyimini düşünün. Cüzdan kurmayı, anahtar saklamayı ve işlem ücretini anlamayı gerektiren bir akış, sıradan bir müşteri için ciddi bir engeldir.

Sık yapılan hatalar

• Web 3.0 ile Web3'ü aynı şey sanmak. Biri anlamsal web, diğeri blokzinciri tabanlı bir vizyon.
• Moda olduğu için blokzinciri seçmek. Sorun tanımlanmadan seçilen teknoloji maliyet ve bakım yükü getirir.
• Değiştirilemezliği hafife almak. Hatalı bir akıllı sözleşme, klasik bir yazılım gibi kolayca güncellenemez.
• Hukuki çerçeveyi atlamak. Türkiye'de ödemelerde kripto varlık kullanımı yasak, hizmet sağlayıcılık ise izne tabi.
• Anahtar yönetimini düşünmemek. Kayıp bir anahtar, çoğu zaman kalıcı olarak kayıp bir varlık demektir.

Bizim deneyimimiz

Web ve yazılım projelerimizde teknoloji seçimine her zaman ihtiyaçtan başlıyoruz. İlk olarak sorunu, kullanıcıyı ve bakımı tanımlıyor, ardından buna en sade ve sürdürülebilir çözümü arıyoruz.

Örneğin kendi ürünümüz AquaCRM'de her abone firmanın verisi kendi izole alanında tutuluyor. Veri ayrımı ve erişim kontrolü gibi ihtiyaçlar, bu örnekte olduğu gibi çoğu zaman iyi tasarlanmış klasik bir veritabanı mimarisiyle karşılanabiliyor.

Sık sorulan sorular

Sonuç

Web 3.0, internetin geleceğine dair önemli soruları gündeme getiren ama henüz vaatlerinin büyük kısmını karşılamamış bir vizyon. Kısacası blokzinciri belirli sorunlar için anlamlı bir araç; her sorun için değil. İşletmeniz için en sağlam yol, veri sahipliği ve şeffaflık gibi iyi fikirleri almak, teknolojiyi ise ihtiyaca göre seçmektir.

Projeniz için doğru teknolojiyi birlikte değerlendirmek isterseniz yazılım ve dijital çözümler ve web tasarım sayfalarımıza göz atabilirsiniz. Altyapı tarafını merak ediyorsanız bulut bilişim nedir ve özel yazılım nedir yazılarımız iyi bir başlangıç olur.