Web Sitesi Yedekleme: 3-2-1 Kuralı ve Gerçek Senaryolar

Web sitesi yedekleme, sitenizin dosyalarının ve veritabanının bir kopyasını, asıl sunucudan bağımsız bir yerde düzenli olarak saklamaktır. Kısa cevap şu: İyi bir yedekleme düzeni en az üç kopya, iki farklı ortam ve başka bir konumda duran bir kopya (3-2-1 kuralı) üzerine kurulur. Ayrıca bu düzeni düzenli geri yükleme testleriyle doğrularsınız. Bu yazıda neyin, ne sıklıkla, nereye yedekleneceğini ve yedeğin gerçek hayatta hangi durumlarda işe yaradığını anlatıyoruz.

Web sitesi yedekleme neden gerekli?

Yedeğin değerini çoğu zaman ihtiyaç duyulduğunda anlarız. Gerçek hayatta yedeğe ihtiyaç duyulan tipik durumlar şunlardır:

• Başarısız bir güncelleme: Bir eklenti ya da tema güncellemesi sonrası site beyaz ekrana düşer ya da tasarım bozulur.
• Saldırı ve zararlı yazılım: Site ele geçirilir, sayfalara istenmeyen bağlantılar ya da kodlar eklenir.
• İnsan hatası: Biri bir sayfayı, ürünü ya da medya klasörünü yanlışlıkla siler.
• Hosting kaynaklı sorunlar: Sunucu arızası, hesabın askıya alınması ya da hizmetin sona ermesi.
• Taşıma: Siteyi yeni bir sunucuya, yeni bir alan adına ya da geliştirme ortamından canlıya taşımak.

Bu durumların hepsinde soru aynıdır. "En son ne zamanki, sağlam bir kopyaya ne kadar sürede dönebiliriz?" İyi bir yedekleme düzeni bu sorunun cevabını önceden verir.

3-2-1 kuralı nedir?

ABD Siber Güvenlik ve Altyapı Güvenliği Ajansı'nın (CISA) yedekleme rehberinde de yer alan 3-2-1 kuralı, verinin kaybolma ihtimalini azaltmak için basit bir çerçeve sunar:

• 3 kopya: Önemli her dosyanın 1 asıl ve 2 yedek olmak üzere 3 kopyası bulunur.
• 2 farklı ortam: Kopyaları farklı tehlikelere karşı korumak için iki farklı ortam türünde tutarsınız.
• 1 kopya başka bir konumda: Kopyalardan biri işletmenin ya da asıl sistemin bulunduğu yerin dışında saklanır.

Örneğin bir web sitesi için bu kuralı pratikte şöyle uygulayabilirsiniz:

Sunucudaki yedek tek başına yeterli değildir. Çünkü sunucu erişilemez hale gelirse ya da ele geçirilirse, aynı yerde duran yedek de risk altındadır. CISA'nın fidye yazılımı rehberi de kritik veriler için çevrimdışı ve şifreli yedek önerir. Bunun nedeni, saldırganların erişebildikleri yedekleri silmeye ya da şifrelemeye çalışmasıdır.

WordPress'te neyi yedeklemelisiniz?

WordPress'in resmî dokümantasyonuna göre tam bir yedek iki parçadan oluşur. Siteyi geri getirmek için ikisine de ihtiyacınız vardır:

1. Veritabanı: Yazılar, sayfalar, yorumlar, kullanıcılar, form kayıtları ve ayarlar burada tutulur. Bu bölümü genellikle .sql biçiminde dışa aktarırsınız.
2. Dosyalar: WordPress çekirdeği, temalar, eklentiler, yüklenen görseller ve belgeler ile wp-config.php ve .htaccess gibi yapılandırma dosyaları.

Dokümantasyon, yedek alırken önce veritabanını, sonra dosyaları almayı önerir. Ardından ikisini tek bir set olarak birlikte saklarsınız. Geri yüklerken sıra tersine döner: Önce dosyalar, sonra veritabanı.

Sitede müşteri bilgileri, form kayıtları ya da sipariş verileri varsa yedekler de bu verilerin kopyasıdır. Yedek dosyalarını şifreli ve erişimi kısıtlı yerlerde tutmak bu yüzden önemlidir.

Ne sıklıkla yedek almalısınız?

WordPress dokümantasyonu kaba bir ölçü verir. Az içerikli küçük siteler için haftada bir, çok sık içerik eklenen yoğun siteler için her gün. Ayrıca dokümantasyon her güncellemeden önce yedek almanızı tavsiye eder.

Uygun sıklığı belirlerken şu soruyu sorun: "Son yedekten bu yana kaybetmeyi göze alabileceğim en fazla iş ne kadar?"

• Ayda birkaç kez güncellenen kurumsal bir tanıtım sitesi için haftalık yedek çoğu zaman yeterlidir.
• Her gün sipariş alan bir e-ticaret sitesinde ise bir günlük kayıp bile sipariş ve müşteri verisi kaybı demektir. Bu yüzden daha sık veritabanı yedeği gerekir.
• Kaç yedeğin saklanacağı da önemlidir. WordPress dokümantasyonu, farklı yerlerde son 3–5 yedeğin tutulmasını önerir. Çünkü bir sorunu geç fark edebilirsiniz (ör. haftalar önce bulaşmış zararlı kod). O zaman daha eski ve temiz bir yedeğe dönmeniz gerekir.

Geri yükleme testi: Yedeğin gerçek sınavı

Bir yedeğin var olması, onun çalıştığı anlamına gelmez. Bozuk bir arşivi, eksik bir veritabanını ya da yükleme sınırına takılan büyük bir dosyayı ancak geri yüklerken fark edersiniz. CISA da yedeklerin erişilebilirliğinin ve bütünlüğünün bir felaket senaryosu içinde düzenli olarak test edilmesini önerir.

Basit bir test düzeni:

1. Belirli aralıklarla bir yedeği ayrı bir ortama geri yükleyin (yerel bilgisayar ya da test alt alan adı).
2. Sayfaların, görsellerin, formların ve yönetim panelinin çalıştığını kontrol edin.
3. Geri yüklemenin ne kadar sürdüğünü ve hangi adımlarda takıldığınızı not edin.

Gerçek senaryolar: Yedek nasıl kullanılır?

Senaryo 1: Güncelleme sonrası site bozuldu

Güncellemeden önce alınmış yedek, en hızlı çözümdür. Siteyi güncelleme öncesi haline döndürür, sorunu test ortamında inceler, ardından güncellemeyi kontrollü şekilde tekrarlarsınız. Bu yüzden bakım düzeninde "önce yedek, sonra güncelleme" sırası değişmemelidir. Bakım konusunu Web sitesi bakımı neden gerekli? yazımızda anlattık.

Senaryo 2: Site ele geçirildi

Önce sızıntının kaynağını (güncel olmayan eklenti, zayıf şifre vb.) bulmalısınız. Aksi halde temiz yedeği geri yüklediğinizde saldırgan aynı açığı tekrar kullanabilir. Ayrıca döneceğiniz yedeğin saldırıdan önceki temiz bir kopya olduğundan emin olmanız gerekir. Birden fazla eski yedek saklamanın değeri burada ortaya çıkar.

Senaryo 3: Hosting hesabına erişilemiyor

Sunucu arızası, ödeme sorunu ya da hesabın askıya alınması gibi durumlar olabilir. Bu durumda sunucunun dışındaki yedek sayesinde siteyi başka bir hosting hesabında yeniden ayağa kaldırırsınız. Hosting seçeneklerini Hosting nedir? yazımızda anlattık.

Senaryo 4: Siteyi taşımak

Yedek ile taşıma birbirine çok yakındır: Taşıma, bir yedeği başka bir ortama geri yüklemektir. WordPress'te bu iş için kullanılan araçlardan biri All-in-One WP Migration eklentisidir. Eklentinin WordPress.org sayfasına göre eklenti veritabanını, medya dosyalarını, temaları ve eklentileri tek bir .wpress dosyasına aktarır. İçe aktarma sırasında da site adreslerini ve dosya yollarını otomatik olarak günceller. Ancak ücretsiz sürümde içe aktarma, hosting firmasının belirlediği dosya yükleme sınırına takılabilir. Bu sınırı yükseltmek ya da eklentinin ücretli uzantılarını kullanmak gerekebilir.

Bizim deneyimimiz

Kendi sitemizi (artsution.com.tr) yerel ortamda geliştirip All-in-One WP Migration ile canlı sunucuya taşıyoruz. Taşıma da bir "yedeği başka bir yerde geri yükleme" işidir. Bu yüzden asıl işin dosyayı aktarmak değil, geri yüklemeden sonra sitenin gerçekten çalıştığını doğrulamak olduğunu biliyoruz.

Kontrol listemizde taşımadan sonra şu adımlar var:

• Kalıcı bağlantılar: WordPress'te kalıcı bağlantı ayarlarını yeniden kaydedip iç sayfaların açıldığını kontrol etmek.
• Lisanslar: Elementor Pro gibi alan adına bağlı lisansların yeni adreste etkin olduğunu doğrulamak.
• Adres değişimi: Tüm adreslerin https ile ve doğru alan adıyla çalıştığından emin olmak. Eski adrese işaret eden bağlantı da kalmamalı.
• Önbellek: LiteSpeed Cache ayarlarını kontrol edip önbelleği temizlemek. Önbellek konusunu Web sitesi önbelleği (cache) nedir? yazımızda anlattık.
• SEO: Yoast SEO verilerinin yeniden indekslenmesini ve site haritasının doğru adresleri gösterdiğini kontrol etmek. Ayrıntılı liste için Teknik SEO kontrol listesi yazımıza bakabilirsiniz.
• Formlar: İletişim formlarından test mesajı gönderip e-postanın gerçekten ulaştığını görmek.

Müşterilerimizin WordPress sitelerinde de aynı yaklaşımı izliyoruz. Yedek almak kadar, geri yüklemeden sonra sitenin eksiksiz çalıştığını kontrol etmeye de önem veriyoruz.

Sık yapılan hatalar

• Yedeği yalnız aynı sunucuda tutmak. Sunucu giderse yedek de gider.
• Yalnız dosyaları ya da yalnız veritabanını yedeklemek. WordPress sitesini geri getirmek için ikisi birlikte gerekir.
• Tek bir yedeği sürekli üzerine yazmak. Sorunu geç fark ederseniz, elinizde yalnız bozuk bir kopya kalır.
• Geri yüklemeyi hiç denememek. Yedeğin bozuk olduğunu en kötü anda öğrenirsiniz.
• Yedek dosyalarını herkese açık klasörlerde bırakmak. Sunucuda, web üzerinden indirilebilecek bir klasörde duran yedek dosyası, sitenin tüm verisini dışarıya açabilir.
• Hosting firmasının yedeğinin kapsamını bilmemek. Ne sıklıkla alındığını, kaç gün saklandığını ve geri yüklemenin nasıl yapıldığını önceden öğrenin.

Sık sorulan sorular

Sonuç

Web sitesi yedekleme, tek seferlik bir ayar değil, bir düzendir: 3 kopya, 2 ortam, 1 dış konum. Buna veritabanı ve dosyaların birlikte alınması, her güncelleme öncesi ek yedek ve düzenli geri yükleme testi eklenir. Bu düzeni kurduğunuzda, başarısız bir güncelleme ya da sunucu sorunu bir krize dönüşmeden çözülebilir.

WordPress sitenizin yedekleme ve bakım düzenini birlikte kurmak isterseniz WordPress geliştirme ve web tasarım hizmetlerimize göz atabilir ya da bize ulaşabilirsiniz.