DNS Nedir? Alan Adınız Siteye Nasıl Ulaşır?

DNS (Domain Name System, alan adı sistemi), ornekfirma.com.tr gibi bir alan adını, sitenizin bulunduğu sunucunun IP adresine çeviren sistemdir. Ziyaretçi adresinizi yazdığında tarayıcı önce DNS'e "bu ad hangi adreste?" diye sorar, cevabı alınca sunucuya bağlanır. Sitenizin açılması da e-postalarınızın doğru yere ulaşması da DNS kayıtlarının doğru olmasına bağlıdır. Bu yazıda DNS nedir, nasıl çalışır ve hangi kayıtlar işinizi doğrudan etkiler, sade bir dille anlatıyoruz.

DNS nedir?

İnternette her sunucunun sayılardan oluşan bir adresi vardır: IP adresi. İnsanlar ise isimleri hatırlar. DNS bu ikisi arasındaki çeviriyi yapar. Sık kullanılan benzetmeyle internetin telefon rehberidir.

DNS tek bir sunucuda tutulan bir liste değildir. Ağaç biçiminde, hiyerarşik ve dağıtık bir sistemdir. En tepede kök (root) sunucular bulunur. Kök sunucu sistemi 13 kök sunucu kimliğinden (A'dan M'ye) oluşur ve bunları 12 bağımsız kuruluş işletir. Ayrıca her kimliğin dünyaya dağılmış çok sayıda kopyası vardır. Kökün altında .com, .tr gibi uzantıların sunucuları, onların altında da tek tek alan adlarının kayıtlarını tutan sunucular yer alır.

DNS nasıl çalışır? Bir sorgunun yolculuğu

Ziyaretçi tarayıcısına ornekfirma.com.tr yazdığında arka planda şu adımlar yaşanır:

1. Önbellek kontrolü: Tarayıcı ve işletim sistemi, bu adı yakın zamanda sorgulayıp sorgulamadığına bakar. Cevap önbellekteyse işlem burada biter.
2. Çözümleyiciye soru: Cevap yoksa soru, genellikle internet servis sağlayıcınızın ya da seçtiğiniz bir DNS hizmetinin çözümleyicisine (recursive resolver) gider.
3. Kökten başlayan arama: Çözümleyici cevabı bilmiyorsa kök sunuculara, oradan .tr sunucularına, oradan da alan adınızın yetkili ad sunucusuna (authoritative nameserver) yönlendirilir.
4. Cevap: Yetkili ad sunucusu, alan adının IP adresini verir. Çözümleyici bu cevabı TTL süresi boyunca saklar ve tarayıcıya iletir.
5. Bağlantı: Tarayıcı artık IP adresini bildiği için sunucuya bağlanır ve sayfayı ister.

Bu yolculuk genellikle göz açıp kapayıncaya kadar tamamlanır. Teknik olarak DNS sorguları standart biçimde 53 numaralı port üzerinden gider.

İşletme sahibi olarak bilmeniz gereken DNS kayıtları

Alan adınızın DNS ayarlarına girdiğinizde bir tablo görürsünüz. Her satır bir kayıttır. En sık karşılaşacaklarınız:

Bu kayıtların çoğu DNS'in temel tanımlarında, yani 1987 tarihli RFC 1034 ve RFC 1035 standartlarında yer alır. IPv6 için kullanılan AAAA kaydı daha sonra eklenmiştir.

Ad sunucusu (nameserver) nerede ayarlanır?

Alan adınızı aldığınız kayıt kuruluşunda, alan adınız için hangi ad sunucularının kullanılacağını belirtirsiniz. Örneğin hosting firmanız size ns1.hostingfirmasi.com ve ns2.hostingfirmasi.com gibi iki adres verir. Bundan sonra DNS kayıtlarınızı o firmanın panelinden yönetirsiniz. Hangi panelde düzenleme yapmanız gerektiğini bilmek, birçok "değiştirdim ama olmadı" sorununu çözer.

TTL ve "DNS yayılması" neden zaman alır?

Her DNS kaydının bir TTL (Time To Live, yaşam süresi) değeri vardır. Bu değer saniye cinsindendir ve çözümleyicilere "bu cevabı en fazla bu kadar süre sakla" der. Örneğin TTL 3600 ise çözümleyiciler kaydı bir saat boyunca önbellekte tutar.

Bu yüzden bir kaydı değiştirdiğinizde dünyadaki bütün çözümleyiciler yeni değeri aynı anda görmez. Eski cevabı önbellekte tutan çözümleyici, TTL dolana kadar eski adresi vermeye devam eder. Halk arasında buna "DNS yayılması" (propagation) denir. Aslında yayılan bir şey yoktur; önbelleklerin süresi dolmaktadır.

Pratik ipucu: Sunucu taşıması gibi planlı bir değişiklikten bir gün önce ilgili kaydın TTL değerini düşürün (ör. 300 saniye). Değişikliği yaptıktan sonra her şey yolundaysa TTL'i yeniden yükseltin. Böylece geçiş süresi kısalır.

DNS sitenizi ve işinizi nasıl etkiler?

• Erişilebilirlik: DNS cevap vermezse sunucunuz çalışıyor olsa bile siteniz açılmaz. Ad sunucusu hizmetinin güvenilirliği bu yüzden önemlidir.
• E-posta: MX kaydı yanlışsa ya da silinmişse gelen e-postalar size ulaşmaz. SPF gibi TXT kayıtları eksikse gönderdiğiniz e-postalar alıcıda spam klasörüne düşebilir.
• Hız: Her yeni ziyaretçi için tarayıcı bir DNS sorgusu yapar. Bu nedenle hızlı ve yaygın altyapıya sahip bir DNS sağlayıcısı ilk bağlantıyı kısaltır.
• Güvenlik: Saldırganların sahte DNS cevaplarıyla kullanıcıları yanlış siteye yönlendirmesine DNS zehirlenmesi (spoofing) denir. DNSSEC, DNS cevaplarının gerçekten yetkili kaynaktan geldiğini ve değiştirilmediğini doğrulayan bir uzantıdır. Not: DNSSEC verileri şifrelemez, yalnız doğruluğunu kanıtlar.

Sık yapılan DNS hataları

1. Ad sunucularını değiştirip eski kayıtları taşımamak. Yeni sağlayıcıya geçerken yalnız A kaydını kurup MX ve TXT kayıtlarını unutmak, e-postanın durmasının en bilinen sebeplerinden biridir.
2. Yanlış panelde düzenleme yapmak. Alan adı bir firmada, ad sunucuları başka firmadaysa kayıtları ikinci firmanın panelinden yönetirsiniz.
3. www kaydını unutmak. ornekfirma.com.tr açılır, www.ornekfirma.com.tr açılmaz.
4. Aynı ad için çakışan kayıtlar. Bir adın hem CNAME hem başka kayıtları olamaz; bu durum beklenmedik davranışlara yol açar.
5. DNS paneline erişimi kaybetmek. Paneli yalnız eski ajansınız biliyorsa en basit değişiklik bile günler sürebilir.

Bizim deneyimimiz

Web sitesi projelerinde yayına geçmeden önce alan adının mevcut DNS kayıtlarının bir kopyasını çıkarıyoruz. Böylece ad sunucusu değişikliğinde e-posta (MX) ve doğrulama (TXT) kayıtları kaybolmuyor. Sunucu değişikliklerinde TTL'i önceden düşürüp geçişi planlı yapıyoruz ve DNS paneline erişimin müşterimizde kalmasına özen gösteriyoruz. Alan adının kendisiyle ilgili sahiplik ve yenileme konularını Domain nedir? yazımızda ayrıntılı anlattık.

Sık sorulan sorular

Sonuç

DNS, ziyaretçinin gözünden görünmez ama sitenizin ve e-postanızın çalışması ona bağlıdır. Hangi panelde yönetildiğini bilmek, kayıtların bir kopyasını tutmak ve değişiklikleri TTL'i hesaba katarak yapmak çoğu sorunu önler. Web tasarım ve WordPress geliştirme projelerimizde alan adı ve DNS ayarlarını yayına geçiş planının bir parçası olarak ele alıyoruz. Yeni bir site planlıyorsanız kurumsal web sitesi yaptırmadan önce dikkat edilecekleri de okumanızı öneririz.