Domain (Alan Adı) Nedir? Nasıl Alınır, Nelere Dikkat Edilir?

Domain nedir? Kısaca domain (alan adı), sitenize ulaşmak için tarayıcıya yazdığınız addır: ornekfirma.com.tr gibi. Ancak alan adını kalıcı olarak satın almazsınız. Kayıt kuruluşu onu 1 ila 5 yıl gibi belirli bir süre için adınıza tahsis eder ve süresi dolmadan yenilemeniz gerekir. Doğru uzantıyı seçmek, alan adını kendi adınıza kaydettirmek ve yenileme tarihini takip etmek, işin en önemli üç parçasıdır.

Domain nedir, ne işe yarar?

İnternete bağlı her sunucunun sayılardan oluşan bir adresi vardır. Buna IP adresi denir. Ziyaretçilerin 185.xx.xx.xx gibi bir sayıyı akılda tutması mümkün olmadığı için bu adrese bir isim veririz. Yani bu isim alan adıdır.

Alan adı yalnız web sitesi için kullanılmaz. Kurumsal e-posta adresleriniz (info@ornekfirma.com.tr) de aynı alan adına bağlıdır. Bu yüzden alan adını kaybetmek, siteyle birlikte e-postalarınızı da kaybetmek anlamına gelir.

Bir alan adı noktalarla ayrılmış parçalardan oluşur. Sağdan sola doğru okunur:

• Üst düzey alan adı (TLD): En sağdaki parça. .com, .org gibi genel uzantılar ya da .tr, .de gibi ülke kodlu uzantılar.
• İkinci düzey: Türkiye'de .com.tr yapısındaki com bölümü gibi kategori belirten parça ya da doğrudan sizin seçtiğiniz isim.
• Sizin adınız: ornekfirma gibi, markanızı taşıyan kısım.

Domain ile DNS ve hosting arasındaki ilişki

Bu üç kavram çoğunlukla birbirine karışır. Basit bir benzetme işinizi kolaylaştırır:

• Alan adı, işyerinizin tabelasındaki addır.
• Hosting (barındırma), sitenizin dosyalarının durduğu dükkândır.
• DNS, "bu ad hangi adreste?" sorusunu cevaplayan rehberdir.

Alan adını aldığınız kayıt kuruluşunda, alan adınızın hangi DNS sunucularını (nameserver) kullanacağını belirtirsiniz. Ziyaretçi adresinizi yazdığında DNS, alan adınızı sunucunuzun IP adresine çevirir. Alan adını ve hostingi farklı firmalardan alabilirsiniz, çünkü bağlantıyı kuran şey DNS ayarlarıdır.

Hangi uzantıyı seçmelisiniz?

Uzantı seçimi teknik değil, çoğunlukla ticari bir karardır. Arama motorları için tek başına belirleyici değildir. Buna karşılık ziyaretçinin güveni ve hatırlanabilirlik açısından önemlidir.

Pratik bir öneri: Markanızın .com.tr adını aldıysanız ve bütçeniz elveriyorsa aynı adın .com sürümünü de alıp ana adrese yönlendirmeyi düşünün. Böylece adınızın başkası tarafından kullanılması zorlaşır.

.com.tr alan adı nasıl alınır? (Haziran 2024 itibarıyla)

.tr uzantılı alan adlarının yönetimi uzun yıllar ODTÜ bünyesindeki nic.tr tarafından yürütüldü. Daha sonra bu görevi Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) devraldı. BTK'nin işlettiği TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) 14 Eylül 2022'de faaliyete geçti. Haziran 2024 itibarıyla geçerli temel kurallar şunlar:

• Başvuru kayıt kuruluşu üzerinden yapılır. Yani TRABİS'e doğrudan başvurmazsınız. BTK'nin yetkilendirdiği kayıt kuruluşlarından (alan adı satan firmalar) birini seçersiniz. Ayrıca ücreti de kayıt kuruluşuna ödersiniz.
• .com.tr, .net.tr ve .org.tr belgesizdir. Eskiden marka tescil belgesi ya da ticaret sicili gibi belgeler istenen bu adlar, TRABİS'le birlikte belge istenmeden ve "ilk gelen ilk alır" kuralıyla tahsis ediliyor. .web.tr, .gen.tr, .biz.tr, .info.tr, .tv.tr gibi uzantılar zaten belgesizdi.
• Bazı uzantılar hâlâ belgelidir. Meslek ya da kurum belirten uzantılarda (ör. .av.tr, .dr.tr, .edu.tr, .gov.tr) belge şartı devam eder.
• Tahsis süresi en az 1, en fazla 5 yıldır. Kayıt kuruluşunuz, süre dolmadan en az üç ay önce sizi e-postayla bilgilendirmek zorundadır.
• Her ad alınamaz. "Tahsise kapalı adlar" (TAKAL) ve "tahsisi kısıtlı adlar" (TAKIL) listelerindeki adlar (ör. il adları, "banka" gibi kelimeler) ya alınamaz ya da ek şartlara bağlıdır.
• Satış henüz serbest değil. TRABİS'in sıkça sorulan sorular sayfasına göre alan adlarının satışı, TRABİS'in faaliyete geçmesinden üç yıl sonrasına kadar mümkün değildir. Bununla birlikte ayrıntıların ileride duyurulacağı belirtiliyor.

Doğrudan ".tr" alan adları (ornekfirma.tr)

BTK, ornekfirma.tr biçimindeki kısa alan adları için 14 Eylül 2023'te yürürlüğe giren usul ve esaslar yayımladı. Tahsis aşamalı ilerliyor: önce kamu kurumları, ardından belirli .org.tr sahipleri, sonra da mevcut .com.tr, .net.tr, .gen.tr gibi adların sahipleri öncelik hakkını kullanıyor. Öncelik süreci tamamlandıktan sonra kalan adlar "ilk gelen ilk alır" kuralıyla tahsis edilecek.

Bu yazının yayımlandığı Haziran 2024'te öncelik süreci halen devam ediyor. Elinizde bir .com.tr adı varsa ve aynı adın .tr sürümünü istiyorsanız, kayıt kuruluşunuzdan öncelik başvurusu için gereken başvuru kodunu almanız gerekir.

Alan adı alırken nelere dikkat etmelisiniz?

Alan adı kimin adına kayıtlı?

Bu, her şeyden önce dikkat etmeniz gereken konudur. Alan adı web ajansının, bir çalışanın ya da bir yakınınızın adına kaydedilmişse, o kişiyle yollarınız ayrıldığında adresinizi geri almak zorlaşır. Alan adının sahibi (registrant) şirketiniz olmalıdır. Teknik işlemler için ajansa yetki verilebilir, ancak sahiplik sizde kalmalıdır.

Yenileme tarihini takip edin

Süresi dolan alan adı kullanım dışı kalır ve bir süre sonra yeniden tahsise açılabilir. Otomatik yenilemeyi açın, kayıt kuruluşundaki e-posta adresinin güncel ve sürekli kontrol edilen bir adres olduğundan emin olun. Kayıtlı kredi kartının süresi dolmuşsa otomatik yenileme de çalışmaz; kart bilgisini de kontrol edin.

Transfer kilidi ve yetki kodu

.com gibi genel uzantılarda alan adınızı başka bir kayıt kuruluşuna taşımak için bir yetki kodu (Auth-Code / EPP kodu) gerekir. ICANN kurallarına göre kayıt kuruluşu bu kodu talepten sonra en geç beş takvim günü içinde vermek zorundadır. Ayrıca:

• Transfer kilidi (registrar lock) açıkken alan adı taşınamaz. Böylece kilit, alan adınızı izinsiz transferlere karşı korur. Taşıma yapacaksanız önce kaldırırsınız.
• İlk kayıttan ya da son transferden sonraki 60 gün içinde kayıt kuruluşu transferi reddedebilir.
• Sahip bilgileri (ad, kurum, e-posta) değiştirildikten sonra 60 gün boyunca başka kayıt kuruluşuna transfer engellenebilir.

.tr alan adlarında kayıt kuruluşu değişikliği TRABİS üzerinden yapılır ve kendi kurallarına tabidir.

Ad seçerken

• Kısa, yazılışı kolay ve telefonda söylenince karışmayan bir ad seçin.
• Türkçe karakterli adlar (ç, ş, ğ, ı, ö, ü) e-posta ve paylaşımda sorun çıkarabilir. Bu yüzden bu harfleri Latin karşılıklarıyla yazmak daha güvenlidir.
• Başkasının tescilli markasını içeren ad almayın. TRABİS'te bu tür durumlar için bir uyuşmazlık çözüm mekanizması (UÇM) vardır ve alan adınız iptal edilebilir.
• Alan adını marka adınızla birlikte düşünün. Markanın nasıl okunduğu ve yazıldığı adresle uyumlu olmalıdır.

Sık yapılan hatalar

1. Alan adını ajansın hesabına kaydettirmek. Oysa sahiplik sizde olmalı.
2. Yenileme e-postasını eski bir adrese bağlamak. Sonuçta uyarılar kimseye ulaşmaz.
3. Alan adı ile hostingi aynı şey sanmak. Hosting firmasını değiştirmek alan adını taşımayı gerektirmez. Yalnız DNS ayarı değişir.
4. Kurumsal e-postayı unutmak. DNS'te değişiklik yaparken e-posta kayıtları (MX) silinirse e-postalar durur.
5. Yalnız en ucuz kayıt kuruluşuna bakmak. Yenileme ücreti, panelin kullanışlılığı ve destek de önemlidir.

Bizim deneyimimiz

Web sitesi projelerine başlarken alan adının kimin adına kayıtlı olduğunu ve yenileme tarihini en baştan kontrol ediyoruz. Ayrıca yeni bir alan adı alacaksak, sahipliğin müşterimizin kendi şirketi adına olmasını öneriyoruz. Teknik işlemleri biz yürütsek bile kayıt kuruluşu hesabının erişim bilgileri müşteride kalıyor. Marka çalışmasıyla birlikte yürüyen projelerde ise alan adı müsaitliğini isim seçimi sırasında kontrol ediyoruz. Böylece logo hazır olduğunda adresin alınmış olduğunu öğrenmek gibi bir sürprizle karşılaşılmıyor. Ayrıntılar için kurumsal web sitesi yaptırmadan önce dikkat edilecekler ve marka kimliği yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Sonuç

Alan adı küçük bir masraf gibi görünür, ama sitenizin ve e-postanızın temelidir. Bu yüzden alan adını kendi adınıza kaydettirin, yenileme tarihini takip edin ve transfer kilidini açık tutun. Yeni bir site planlıyorsanız alan adı, hosting ve DNS kararlarını birlikte vermek sonraki sorunları önler. Web tasarım ve WordPress geliştirme projelerimizde bu adımları sizinle birlikte planlıyoruz. Sorularınız için iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz.