Dedicated sunucu (fiziksel ya da adanmış sunucu), bir veri merkezindeki fiziksel bir makinenin tamamını yalnızca sizin kullanımınıza kiraladığınız sunucudur. Bulut sunucu ise büyük bir donanım havuzundan, ihtiyaç duyduğunuz kadar kaynağı dakikalar içinde açıp kapatabildiğiniz ve genellikle kullandığınız kadar ödediğiniz sanal bir sunucudur. Hangisinin uygun olduğu; yükünüzün ne kadar sabit olduğuna, ekibinizin teknik kapasitesine ve maliyeti nasıl yönetmek istediğinize bağlıdır.
Kısaca
- Dedicated sunucuda donanımın tamamı sizindir. Kaynakları başka müşteriyle paylaşmazsınız.
- Bulut sunucuda kaynaklar bir havuzdan gelir. Hızla büyütülüp küçültülebilir.
- Dedicated genellikle sabit aylık maliyet, bulut ise kullanıma göre maliyet modeliyle çalışır.
- Yükü sabit ve öngörülebilir işler dedicated'a, dalgalı ya da hızlı büyüyen işler buluta daha yatkındır.
- İki modelde de işletim sistemi, uygulama ve güvenlik ayarlarının sorumluluğu çoğunlukla sizdedir.
Dedicated sunucu nedir?
Dedicated sunucuda bir sağlayıcının veri merkezindeki fiziksel bir makineyi kiralarsınız. İşlemci, bellek, diskler ve ağ kartı yalnızca sizin işinize ayrılmıştır. Üzerinde hangi işletim sisteminin, hangi sanallaştırma yazılımının ya da hangi uygulamaların çalışacağına siz karar verirsiniz. İsterseniz bu makineyi kendiniz de sanal sunuculara bölebilirsiniz.
Tipik özellikleri:
- Kaynaklar paylaşılmaz. VPS ve VDS yazılarımızda anlattığımız "komşu sunucuların yükü" sorunu, aynı fiziksel makinede başka müşteri olmadığı için ortadan kalkar.
- Donanım sabittir. Daha fazla bellek ya da disk gerektiğinde donanım eklenmesi veya daha büyük bir makineye taşınma gerekir. Bu, sağlayıcıya göre saatler ya da günler alabilir.
- Maliyet genellikle aylık ya da yıllık sabittir. Sunucuyu ne kadar yoğun kullandığınızdan bağımsız olarak aynı ücreti ödersiniz.
- Donanım arızası sağlayıcının, yazılım tarafı sizin sorumluluğunuzdadır. Disk ya da güç kaynağı arızasında sağlayıcı parçayı değiştirir. Ancak verinin yedeği, işletim sistemi güncellemeleri ve güvenlik çoğunlukla sizin işinizdir.
Bulut sunucu nedir?
"Bulut" kelimesinin herkesin kabul ettiği bir tanımı var: ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST), 2011'de yayımladığı SP 800-145 belgesinde bulut bilişimi beş temel özellikle tanımlar:
- İsteğe bağlı self servis: Kaynakları sağlayıcıyla görüşmeden, kendiniz açabilirsiniz.
- Geniş ağ erişimi: Hizmete ağ üzerinden, standart yöntemlerle erişilir.
- Kaynak havuzu: Sağlayıcının donanımı birçok müşteriye ortak bir havuzdan dağıtılır.
- Hızlı esneklik: Kaynaklar ihtiyaca göre hızla büyütülüp küçültülebilir.
- Ölçülen hizmet: Kullanım ölçülür ve buna göre raporlanır, faturalandırılır.
Amazon Web Services de bulut bilişimi "BT kaynaklarının internet üzerinden, isteğe bağlı ve kullandıkça öde fiyatlandırmasıyla sunulması" olarak tarif eder.
Bulut sunucu dediğimiz şey, çoğunlukla bu havuzdan alınan sanal bir makinedir. Teknik olarak bir VPS'e benzer. Farkı, etrafındaki altyapıdadır: birkaç dakikada yeni sunucu açmak, diski büyütmek, yük dengeleyici eklemek, anlık görüntü (snapshot) alıp başka bir bölgeye kopyalamak gibi işler panelden ya da programlama arayüzünden (API) yapılabilir.
Not: Bazı bulut sağlayıcıları, bir fiziksel makinenin tamamını size ayıran "bare metal" ya da "dedicated host" seçenekleri de sunar. Yani "bulut" ve "dedicated" her zaman birbirini dışlayan kavramlar değildir. Bu yazıda ikisini en yaygın anlamlarıyla karşılaştırıyoruz.
Dedicated sunucu ve bulut sunucu karşılaştırması
| Ölçüt | Dedicated (fiziksel) sunucu | Bulut sunucu |
|---|---|---|
| Donanım | Tamamı size ayrılmış | Ortak havuzdan sanal pay (ayrılmış donanım seçenekleri de var) |
| Maliyet modeli | Genellikle sabit aylık ya da yıllık | Genellikle kullanıma göre (saatlik, aylık ya da tüketime bağlı) |
| Maliyetin öngörülebilirliği | Yüksek | Kullanıma bağlı; izlenmezse sürpriz faturalar çıkabilir |
| Ölçeklenme | Yavaş; donanım değişikliği ya da yeni makine gerekir | Hızlı; panelden ya da otomatik olarak |
| Performans tutarlılığı | Yüksek; komşu etkisi yok | Plan türüne göre değişir |
| Kurulum süresi | Saatler ya da günler | Genellikle dakikalar |
| Donanım arızası | Sağlayıcı onarır, kesinti yaşanabilir | Sanal makine başka donanıma taşınabilir (sağlayıcıya ve yapılandırmaya bağlı) |
| Yazılım ve güvenlik sorumluluğu | Çoğunlukla sizde | Çoğunlukla sizde (paylaşılan sorumluluk modeli) |
| Uygun olduğu iş | Sabit ve yüksek yük, özel donanım ihtiyacı | Dalgalı yük, hızlı büyüme, deneme ve test ortamları |
Maliyet modeli: sabit mi, kullandıkça mı?
İki model arasındaki en büyük fark çoğu zaman maliyetin nasıl oluştuğudur.
Dedicated sunucuda belirli bir donanımı belirli bir süre için kiralarsınız. Sunucu yüzde 10 da çalışsa, yüzde 90 da çalışsa aynı ücreti ödersiniz. Yükünüz sabit ve yüksekse bu model bütçeyi öngörülebilir kılar. Ancak büyük çoğunlukla boşta duran bir sunucu için ödeme yapıyorsanız verimsizdir.
Bulut sunucuda genellikle açık kaldığı süre ve kullandığınız kaynaklar kadar ödersiniz. Bu, kampanya dönemlerinde geçici olarak büyümek ya da test ortamını işi bitince kapatmak için çok uygundur. Öte yandan faturaya yalnız sunucu değil; disk, yedek, anlık görüntü, veri trafiği ve ek servisler de yansıyabilir. Bu kalemler izlenmezse toplam maliyet beklenenden yüksek çıkabilir.
Fiyat vermiyoruz, çünkü fiyatlar sağlayıcıya, bölgeye ve kura göre sık değişiyor. Karşılaştırma yaparken tek bir sunucunun aylık fiyatına değil, bir yıllık toplam maliyete bakın: sunucu, depolama, yedekleme, bant genişliği ve yönetim için harcanan emek.
Ölçeklenme: büyüme nasıl olacak?
İşiniz büyüdüğünde altyapının nasıl büyüyeceğini baştan düşünmek gerekir.
- Dikey ölçeklenme (daha güçlü sunucu): Bulutta genellikle kısa bir yeniden başlatma ile yapılır. Dedicated'da daha büyük bir makineye taşınmak gerekir.
- Yatay ölçeklenme (daha fazla sunucu): Bulutta yük dengeleyici arkasına yeni sunucular eklemek görece kolaydır. Dedicated'da yeni makineler kiralamak ve aralarındaki bağlantıyı kurmak gerekir.
Uygulamanızın yatay ölçeklenmeye hazır olması, yani birden fazla sunucuda aynı anda çalışabilecek biçimde tasarlanması, altyapı seçiminden bağımsız bir yazılım konusudur. Oturumların ve dosyaların ortak bir yerde tutulması gibi kararlar en baştan verilmelidir.
Bakım ve sorumluluk: kim neyi yönetecek?
Bulut sunucuya geçmek, sunucu yönetimini ortadan kaldırmaz. AWS'nin "paylaşılan sorumluluk modeli" bunu açıkça anlatır: Sağlayıcı bulutun kendisinin güvenliğinden (donanım, ağ, tesis) sorumludur. Müşteri ise bulutun içinde çalıştırdığı şeylerden sorumludur. Örneğin bir sanal sunucuda işletim sistemi güncellemeleri ve güvenlik yamaları, kurulan uygulamalar ve güvenlik duvarı ayarları müşteriye aittir.
Dedicated sunucuda da tablo benzerdir, hatta yazılım tarafındaki sorumluluk genellikle daha geniştir. Her iki modelde de şu işlerin kimde olduğunu yazılı olarak netleştirin:
- İşletim sistemi ve yazılım güncellemeleri
- Güvenlik duvarı ve erişim yönetimi
- Yedekleme ve geri yükleme testleri
- İzleme ve uyarılar
- Arıza anında müdahale
Hangisini seçmelisiniz?
Dedicated sunucu daha mantıklı olabilir:
- Yükünüz yıl boyunca yüksek ve öngörülebilirse,
- Kaynakların başka hiçbir müşteriyle paylaşılmaması gerekiyorsa,
- Belirli bir donanım yapılandırmasına ihtiyaç duyuyorsanız,
- Sunucuyu yönetecek deneyimli bir ekibiniz varsa.
Bulut sunucu daha mantıklı olabilir:
- Trafiğiniz dönemsel olarak dalgalanıyorsa,
- Hızlı büyüme ya da deneme ve test ortamları gerekiyorsa,
- Farklı bölgelerde sunucu açmak, yedekleri başka bölgeye kopyalamak istiyorsanız,
- Başlangıçta büyük bir taahhüde girmek istemiyorsanız.
İkisi de gerekmeyebilir: Kurumsal tanıtım sitelerinin çoğu için iyi yapılandırılmış bir paylaşımlı hosting ya da küçük bir VPS yeterlidir. Ziyaretçilere daha hızlı ulaşmak için sunucuyu büyütmeden önce CDN ve önbellek gibi çözümlere bakmak çoğu zaman daha verimlidir.
Bizim deneyimimiz
Projelerimizde altyapıyı işin gerçek yüküne göre seçiyoruz ve "en büyük sunucu" yaklaşımından kaçınıyoruz. Yayındaki kurumsal web projelerimizin büyük çoğunluğu WordPress üzerinde çalışıyor ve bu tür sitelerde belirleyici olan genellikle sunucunun büyüklüğü değil, önbellek ve sayfa optimizasyonu oluyor. Bu sitede LiteSpeed sunucu ve LiteSpeed Cache kullanıyoruz. Özel yazılım projelerinde ise uygulamanın nasıl büyüyeceğini, oturumların ve dosyaların nerede tutulacağını en baştan planlıyoruz. Böylece ileride sunucu modeli değişse bile yazılımı baştan yazmak gerekmiyor.
Sık sorulan sorular
Dedicated sunucu bulut sunucudan daha mı güvenli?
Kendiliğinden değil. Dedicated sunucuda donanımı kimseyle paylaşmazsınız, bu bir yalıtım avantajıdır. Ama güvenliğin büyük kısmı işletim sistemi güncellemeleri, erişim yönetimi, güvenlik duvarı ve yedekleme gibi yönetim işlerine bağlıdır. Bu işler ihmal edilirse hangi model seçilirse seçilsin risk oluşur.
Bulut sunucu her zaman daha mı ucuz?
Hayır. Dalgalı ya da düşük yükte bulut, kullandığınız kadar ödediğiniz için avantajlı olabilir. Yıl boyunca sürekli yüksek yükte çalışan bir sistemde ise sabit ücretli bir dedicated sunucu daha ekonomik çıkabilir. Disk, yedek ve veri trafiği gibi ek kalemleri hesaba katmadan karar vermeyin.
Bulut sunucuda yedek almama gerek var mı?
Evet. Sağlayıcının donanım yedekliliği, sizin verinizin yedeklendiği anlamına gelmez. Yanlışlıkla silinen bir dosya ya da bozulan bir veritabanı için kendi yedekleme planınız olmalı ve yedekleri düzenli olarak geri yükleyip test etmelisiniz.
Bir siteyi dedicated sunucudan buluta taşımak zor mu?
Sitenin yapısına bağlıdır. Standart bir WordPress sitesi genellikle planlı bir taşıma ile kısa sürede yeni sunucuya aktarılabilir. Özel donanıma ya da sunucuya özgü ayarlara bağımlı uygulamalarda ise önce bu bağımlılıkların çözülmesi gerekir.
Sonuç
Dedicated sunucu öngörülebilirlik ve tam kontrol, bulut sunucu ise esneklik ve hız sunar. Doğru seçim; yükünüzün ne kadar sabit olduğuna, büyüme planınıza ve sunucuyu kimin yöneteceğine bağlıdır. Hangi modeli seçerseniz seçin, bakım ve yedekleme sorumluluğunu en baştan netleştirin.
Projenizin altyapısını birlikte planlamak isterseniz yazılım ve dijital çözümler ile web tasarım hizmetlerimize göz atabilir ya da bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar4
- NIST — SP 800-145, The NIST Definition of Cloud Computing (Eylül 2011). csrc.nist.gov
- AWS — What is Cloud Computing? aws.amazon.com
- AWS — Shared Responsibility Model. aws.amazon.com
- Hetzner Docs — Cloud servers overview (paylaşımlı ve ayrılmış vCPU). docs.hetzner.com
