IP Adresi Nedir? IPv4 ve IPv6

IP adresi (Internet Protocol address), internete ya da bir ağa bağlı her cihaza verilen ve verinin doğru yere ulaşmasını sağlayan sayısal adrestir. Web sitenizin sunucusunun da, ofisinizdeki modemin de, telefonunuzun da bir IP adresi vardır. Bugün iki sürüm birlikte kullanılıyor: 32 bitlik IPv4 (ör. 192.0.2.10) ve adres tükenmesine çözüm olarak geliştirilen 128 bitlik IPv6 (ör. 2001:db8::10).

IP adresi nedir?

İnternette veri, küçük paketler hâlinde taşınır. Her paketin üzerinde "nereden geldi" ve "nereye gidiyor" bilgisi bulunur. Bu bilgiler IP adresleridir. Posta sistemine benzetirsek, IP adresi zarfın üzerindeki açık adrestir.

İnsanlar sayı dizilerini hatırlamakta zorlandığı için web sitelerine alan adlarıyla ulaşırız. Tarayıcınıza ornekfirma.com.tr yazdığınızda DNS bu adı sunucunun IP adresine çevirir, tarayıcı da o adrese bağlanır. Bu süreci DNS nedir? yazımızda adım adım anlattık.

IPv4 ve IPv6 farkı

IPv4

Bir IPv4 adresi 32 bitten oluşur. Bu adresi noktalarla ayrılmış dört sayı grubu olarak yazarız: 192.0.2.10 gibi. Her grup 0 ile 255 arasında bir değer alır. 32 bit, en fazla 2³² yani yaklaşık 4,3 milyar adres demektir. İnternetin ilk yıllarında yeterli görünen bu sayı, akıllı telefonlar ve bağlı cihazlarla birlikte yetersiz kaldı.

Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya'da (Türkiye dahil) IP adreslerini dağıtan bölgesel kuruluş RIPE NCC, 25 Kasım 2019'da IPv4 adreslerinin tükendiğini duyurdu. O tarihten sonra yeni IPv4 adresleri yalnız geri kazanılan adreslerden, bekleme listesi üzerinden ve sınırlı miktarda dağıtılıyor. Bu kıtlık yüzünden IPv4 adresleri kuruluşlar arasında transferle el değiştiriyor. RIPE NCC, transferlerin ve adres paylaştırma yöntemlerinin maliyet getirdiğini, kalıcı çözümün IPv6 olduğunu vurguluyor.

IPv6

IPv6 adresleri 128 bittir ve iki nokta üst üste ile ayrılmış onaltılık (hexadecimal) gruplar olarak yazılır: 2001:db8::10 gibi. (Art arda gelen sıfır grupları :: ile kısaltılabilir.) 128 bit, 2¹²⁸ adres demektir; bu, pratikte tükenmesi öngörülmeyen bir sayıdır. IPv6'nın güncel standardı, Temmuz 2017'de yayımlanan RFC 8200'dür.

İki sürüm birbirinin yerine doğrudan geçemez; bu yüzden uzun süredir birlikte kullanılıyorlar. Çoğu sunucu ve sağlayıcı her iki adresi aynı anda destekler ("dual stack").

Genel IP ve yerel IP

Ofisinizdeki bilgisayarların her biri internete doğrudan kendi genel adresiyle çıkmaz. Genellikle şöyle bir yapı vardır:

• Genel (public) IP: İnternet servis sağlayıcınızın modeminize verdiği, internetten görünen adres.
• Yerel (private) IP: Modemin, ağınızdaki bilgisayar, yazıcı ve telefonlara dağıttığı iç adresler. Bu adresler için ayrılmış üç blok vardır: 10.0.0.0–10.255.255.255, 172.16.0.0–172.31.255.255 ve 192.168.0.0–192.168.255.255. Ev ve ofis modemlerinde sık görülen 192.168.1.x adresleri buradan gelir.

Modem, iç ağdaki cihazların trafiğini tek bir genel IP üzerinden internete çıkarır. Buna NAT (Network Address Translation, ağ adresi çevirisi) denir. IPv4 kıtlığı yüzünden bazı servis sağlayıcılar bu işlemi kendi ağlarında da yapar (CGNAT, operatör düzeyinde NAT). Bu durumda birçok abone aynı genel IP'yi paylaşır. Bunun için ayrılmış özel bir adres bloğu (100.64.0.0/10) bile vardır.

Statik ve dinamik IP

• Dinamik IP: Servis sağlayıcınızın zaman zaman değiştirebildiği adrestir. Ev ve küçük ofis bağlantılarında genellikle bu kullanılır.
• Statik (sabit) IP: Değişmeyen adrestir. Sunucular, dışarıdan erişilmesi gereken cihazlar ve bazı kurumsal sistemler için gerekir.

Sabit IP'ye ne zaman ihtiyacınız olur?

• Bir yazılım ya da panel, güvenlik için yalnız belirli IP adreslerinden erişime izin veriyorsa (IP kısıtlaması).
• Ofisinizdeki bir cihaza (kamera kayıt cihazı, sunucu) dışarıdan erişmeniz gerekiyorsa.
• Bir hizmet sağlayıcısı (ör. bir banka ya da e-fatura entegrasyonu) bağlantıyı yalnız tanımlı IP adreslerinden kabul ediyorsa.

Sabit IP, internet servis sağlayıcınızdan genellikle ek bir hizmet olarak alınır.

Web siteniz ve IP adresi

Paylaşımlı IP ve ayrı (dedicated) IP

Paylaşımlı hostingde aynı sunucudaki çok sayıda site aynı IP adresini kullanır. Sunucu, gelen isteğin hangi siteye ait olduğunu istekteki alan adından anlar. Bunu Hosting nedir? yazımızda anlattık.

Eskiden HTTPS kullanmak için her siteye ayrı bir IP adresi gerekirdi. Bugün SNI (Server Name Indication) adlı TLS uzantısı sayesinde tarayıcı, şifreli bağlantıyı kurarken hangi alan adına bağlanmak istediğini sunucuya bildirir. Böylece aynı IP üzerindeki birçok site kendi sertifikasını sorunsuz kullanabilir. Yani bir kurumsal site için yalnız SSL sebebiyle ayrı IP almak artık gerekmez. HTTPS'in nasıl çalıştığını HTTP ve HTTPS farkı yazımızda ele aldık.

Ayrı IP ne zaman anlamlı olabilir?

• Sunucunuzdan yüksek hacimli e-posta gönderiyorsanız. E-posta sunucuları gönderen IP adresinin itibarına bakar; paylaşımlı bir IP'deki başka bir hesabın spam göndermesi sizi de etkileyebilir.
• Bir iş ortağınız, sunucunuzdan gelen bağlantıları sabit ve size özel bir IP üzerinden tanımlamak istiyorsa.
• Kendi sanal ya da fiziksel sunucunuzu kullanıyorsanız. Bu durumda sunucunuzun zaten kendine ait bir IP adresi olur. Sunucu türlerini Sunucu nedir? yazımızda karşılaştırdık.

Sunucu taşırken IP

Sitenizi başka bir sunucuya taşıdığınızda IP adresi değişir. Ziyaretçilerin yeni sunucuya ulaşması için alan adınızın DNS kayıtlarının (A ve varsa AAAA) yeni IP'yi göstermesi gerekir. E-posta ve diğer servisler aynı sunucudaysa onların kayıtlarını da güncellemeyi unutmayın.

Sık yapılan hatalar

1. Yerel IP'yi dışarıya vermek. 192.168.x.x gibi bir adres yalnız sizin ağınızın içinde anlamlıdır; dışarıdan erişim için genel IP gerekir.
2. Dinamik IP'ye göre erişim kısıtı tanımlamak. IP değiştiğinde kendi panelinize erişiminizi kaybedebilirsiniz.
3. Sunucu değişikliğinde AAAA kaydını unutmak. Yalnız A kaydı güncellenirse, IPv6 kullanan ziyaretçiler eski sunucuya gitmeye devam edebilir.
4. Yalnız SSL için ayrı IP satın almak. SNI sayesinde buna gerek yoktur.

Bizim deneyimimiz

Web sitesi ve yazılım projelerinde sunucu değişikliği yaparken DNS'teki A ve AAAA kayıtlarını birlikte kontrol ediyoruz; e-posta gibi aynı sunucuya bağlı servislerin kayıtlarını da taşıma planına ekliyoruz. Bir entegrasyon ya da yönetim paneli için IP kısıtlaması gerektiğinde, müşterimizin internet bağlantısının sabit IP'li olup olmadığını önceden soruyoruz. Böylece erişimin beklenmedik bir IP değişikliğiyle kesilmesinin önüne geçiyoruz.

Sık sorulan sorular

Sonuç

IP adresi, internetin görünmeyen ama her bağlantıda kullanılan adres sistemidir. Bir işletme sahibi olarak bilmeniz gerekenler şunlar: siteniz bir IP adresinde yaşar, alan adınız DNS ile ona bağlanır, sunucu değiştiğinde bu bağlantı güncellenmelidir. Sabit IP ve ayrı IP ise yalnız belirli ihtiyaçlarda gündeme gelir. Web tasarım ve yazılım ve dijital çözümler projelerimizde bu ayarları yayın ve taşıma planının bir parçası olarak ele alıyoruz.