Sunucu Nedir? Fiziksel, Sanal ve Bulut Sunucu Farkları

Sunucu nedir sorusunun kısa cevabı şu: Sunucu (server), ağ üzerinden başka cihazlara hizmet veren ve bu iş için sürekli açık tutulan bilgisayardır. Web sitenizi ziyaretçilere gönderen, e-postalarınızı saklayan ya da uygulamanızın verilerini tutan makineler birer sunucudur. Bugün sunucuları üç ana biçimde kullanıyoruz: tamamen size ait fiziksel sunucu, fiziksel bir makinenin bölümü olan sanal sunucu ve ihtiyaca göre büyüyüp küçülen bulut sunucu.

Sunucu nedir?

İnternet, istemci ve sunucu ilişkisi üzerine kuruludur. İstemci (client) bir şey isteyen taraftır: telefonunuzdaki tarayıcı ya da bir mobil uygulama. Sunucu (server) isteği karşılayan taraftır: sayfayı, görseli ya da veriyi geri gönderir.

Sunucu, teknik olarak sıradan bir bilgisayardan çok farklı değildir: işlemcisi, belleği, diski ve ağ bağlantısı vardır. Fark, sürekli çalışacak şekilde tasarlanmasındadır. Bu yüzden sunucular genellikle veri merkezlerinde, yedekli elektrik, soğutma ve hızlı internet bağlantısı olan ortamlarda durur. Ayrıca onları ekran ve klavye yerine uzaktan yönetirsiniz.

"Sunucu" kelimesi iki anlamda kullanılır:

• Donanım olarak sunucu: Veri merkezindeki makine.
• Yazılım olarak sunucu: O makinede çalışan ve belirli bir hizmeti veren program. Örneğin web sunucusu yazılımı (Apache, Nginx, LiteSpeed gibi) sayfa isteklerini karşılar, veritabanı sunucusu (MySQL gibi) verileri yönetir.

Tek bir makinede web, veritabanı ve e-posta sunucusu yazılımları birlikte çalışabilir. Büyük sistemlerde ise ekipler her görevi ayrı makinelere dağıtır.

Sunucu ile hosting arasındaki fark

Hosting, sunucu kaynaklarının bir hizmet olarak size sunulmasıdır. Paylaşımlı hostingde bir sunucuyu birçok müşteriyle paylaşırsınız ve sunucunun yönetimi tamamen sağlayıcıdadır. Ayrıntısını Hosting nedir? yazımızda anlattık. "Sunucu kiralamak" dendiğinde ise genellikle size ayrılmış bir sanal ya da fiziksel sunucu kastedilir; burada kontrol ve sorumluluk büyük ölçüde size geçer.

Fiziksel sunucu (dedicated server)

Fiziksel sunucuda veri merkezindeki bir makinenin bütün donanımı yalnız sizin kullanımınızdadır.

Artıları:

• Kaynakları kimseyle paylaşmazsınız; performans öngörülebilirdir.
• Ayrıca donanım seçimi ve yapılandırma üzerinde en geniş kontrol sizdedir.
• Belirli güvenlik ya da uyumluluk gereksinimleri için tercih edilebilir.

Eksileri:

• Kapasiteyi artırmak çoğu zaman donanım değişikliği ya da yeni makine demektir.
• Donanım arızasında, yedekli bir yapı kurulmadıysa hizmet durabilir.
• İşletim sistemi, güvenlik güncellemeleri ve izleme gibi işler için teknik bilgi gerekir.

Sanal sunucu (VPS)

Sanal sunucu (Virtual Private Server, VPS), güçlü bir fiziksel makinenin sanallaştırma yazılımıyla birden fazla bağımsız sanal makineye bölünmesiyle oluşur. Böylece her sanal sunucunun kendi işletim sistemi, kendi yönetici erişimi ve kendisine ayrılmış işlemci, bellek ve disk payı vardır.

Paylaşımlı hostingle farkı şudur: Paylaşımlı hostingde aynı işletim sistemini ve yazılımları diğer müşterilerle ortak kullanırsınız. VPS'te ise işletim sistemi size aittir; istediğiniz yazılımı kurabilir, ayarları değiştirebilirsiniz.

Artıları:

• Fiziksel sunucuya göre daha düşük maliyetle ayrılmış kaynak ve tam kontrol.
• Paket yükseltmeyle kaynak artırmak genellikle kolaydır.

Eksileri:

• Fiziksel makine başka sanal sunucularla paylaşıldığı için, sağlayıcının kaynakları nasıl ayırdığına göre performans değişebilir.
• Yönetimsiz (unmanaged) VPS'lerde güncelleme, güvenlik ve yedekleme sizin sorumluluğunuzdadır.

Bulut sunucu

Bulut bilişim, ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) tarafından 2011'de yayımlanan tanımda; ortak bir kaynak havuzuna ağ üzerinden, ihtiyaç anında erişilmesini sağlayan ve kaynakların az yönetim çabasıyla hızla açılıp kapatılabildiği bir model olarak tarif edilir. NIST'e göre bulutun beş temel özelliği vardır: kullanıcının kendi başına kaynak açabilmesi, geniş ağ erişimi, kaynak havuzu, hızlı esneklik ve ölçülen (kullandıkça ödenen) hizmet.

Aslında bulut sunucu, teknik yapı olarak çoğu zaman bir sanal sunucudur. Farkı, arkasındaki altyapının büyüklüğü ve esnekliğidir:

• Dakikalar içinde yeni sunucu açabilir, işiniz bitince kapatabilirsiniz.
• Ücretlendirme çoğu zaman saatlik ya da kullanım bazlıdır.
• Yük arttığında otomatik olarak yeni sunucu ekleyen yapılar kurulabilir.
• Depolama, veritabanı, yük dengeleme gibi hizmetler hazır bileşen olarak sunulur.

Ancak esneklik, maliyet takibini de önemli kılar. Örneğin kullanım bazlı ücretlendirmede açık unutulan kaynaklar ya da beklenmeyen trafik faturayı artırabilir.

Karşılaştırma tablosu

Sunucu seçerken sorulacak sorular

1. Ne çalıştıracaksınız? Bir WordPress sitesi mi, yoksa belirli yazılım sürümleri isteyen özel bir uygulama mı?
2. Trafik nasıl? Düzenli ve öngörülebilir mi, kampanya dönemlerinde ani artışlar mı var?
3. Sunucuyu kim yönetecek? Güvenlik güncellemelerini, izlemeyi ve yedeklemeyi kimin yapacağı belli değilse yönetimli bir hizmet daha güvenli bir tercihtir.
4. Kesinti ne kadar tolere edilebilir? Satış yapan ya da müşterilerinizin kullandığı bir uygulama için yedekli yapı gerekir.
5. Veri nerede durmalı? Kişisel veri işleyen uygulamalarda verinin hangi ülkede saklandığı ve kimin erişebildiği önemlidir. Bu konuda hukuki danışmanlık almanızı öneririz.

Sık yapılan hatalar

• Ölçüsüz büyük başlamak: İhtiyaçtan çok güçlü bir sunucu, kullanılmayan kapasiteye ödeme yapmak demektir.
• Yönetimi hesaba katmamak: Yönetimsiz bir VPS kiralayıp güvenlik güncellemelerini kimsenin yapmaması ciddi bir risktir.
• Yedeği sunucunun içinde tutmak: Sunucu arızalandığında yedek de onunla gider. Bu nedenle yedek ayrı bir yerde durmalıdır.
• Alan adı ve DNS bağlantısını unutmak: Sunucu değiştiğinde DNS kayıtları da güncellenmelidir. Ayrıntılar için DNS nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

Bizim deneyimimiz

Altyapı önerirken sunucu türünden önce projenin ne yapacağına bakıyoruz. Yaptığımız kurumsal sitelerin büyük bölümü WordPress üzerinde çalışıyor. Bu tür tanıtım sitelerinde ise iyi yapılandırılmış bir hosting çoğu zaman yeterli oluyor. Özel yazılım, panel ya da API gibi işlerde ise uygulamanın gereksinimlerine, kimin yöneteceğine ve büyüme beklentisine göre sanal ya da bulut sunucu planlıyoruz. Her durumda yedeklemenin sunucudan ayrı bir yerde tutulmasını ve erişim bilgilerinin müşterimizde kalmasını esas alıyoruz.

Sık sorulan sorular

Sonuç

Sunucu seçimi, "en güçlüsü hangisi?" sorusuyla değil, "işim neye ihtiyaç duyuyor ve bunu kim yönetecek?" sorusuyla başlamalıdır. Örneğin tanıtım siteleri için hosting çoğu zaman yeterlidir; özel yazılım ve büyüyen projeler için sanal ya da bulut sunucu daha doğru olabilir. Web tasarım ve yazılım ve dijital çözümler projelerimizde altyapıyı projenin ihtiyacına göre birlikte planlıyoruz. Alan adı tarafını merak ediyorsanız Domain nedir? yazımıza da göz atabilirsiniz.